Dhr. F. Koster, mindfulnesstrainer, psychiatrisch verpleegkundige, meditatieleraar en deskundige op het gebied van boeddhistische psychologie. Verbleef 6 jaar als monnik in boeddhistische kloosters in Zuidoost Azië. Hij is auteur van diverse boeken over meditatie en boeddhistische psychologie, waaronder: ‘Bevrijdend inzicht’ en ‘Het web van wijsheid’. Drs. E. van den Brink, psychiater/psychotherapeut en trainer in mindfulness-based stressreductie (MBSR) en mindfulness-based cognitieve therapie (MBCT) voor cliënten en GGZ-medewerkers. Beiden zijn verbonden aan het Centrum Integrale Psychiatrie van Lentis.

Op mindfulness gebaseerde interventies en derde generatie gedragstherapieën krijgen in de GGZ steeds meer voet aan de grond. Er is sprake van een vruchtbare ontmoeting tussen boeddhistische en westerse psychologie. In deze workshop krijgt die ontmoeting verder gestalte en worden deelnemers uitgenodigd aan de hand van een aantal oefeningen te reflecteren op de betekenis van mededogen voor ons (zelf)helend vermogen.

In het boeddhisme is de heilzame werking van compassiebeoefening al eeuwenlang onbetwist en dit vindt onder andere uiting in de cultivering van de vier Brahmavihara’s, ook wel ‘onbegrensdheden’ of ‘egoloze emoties’ genoemd (gelijkmoedigheid, medevreugde, liefdevolle vriendelijkheid en mededogen). Mindfulnesstrainers in de GGZ stellen aandachttraining doorgaans meer centraal dan compassiebeoefening, hoewel de grondlegger van de Mindfulness Based Stress Reduction steeds explicieter ook het laatste benoemt: " ... mindfulness practice is a radical act of love. That means that compassion and selfcompassion lie at its root ."(J. Kabat-Zinn, 2005).

In de westerse gezondheidszorg is de gangbare houding ten aanzien van menselijk lijden dat het afgewend en bestreden moet worden. Dit kan juist het lijden verhogen wanneer het gaat om lijden dat nu eenmaal onafwendbaar is. In nieuwe benaderingen zoals Acceptance & Commitment Therapy worden de universaliteit en onvermijdelijkheid van lijden benadrukt. Acceptatie van onafwendbaar lijden en toewijding aan een waardegericht leven worden gezien als de centrale werkzame processen in therapie (Hayes e.a., 2006).

De Britse hoogleraar klinische psychologie Paul Gilbert ontwikkelde – met wetenschappelijke argumenten vanuit een evolutionair perspectief – een daadwerkelijke compassietraining voor patiënten die lijden onder overmatige zelfkritiek (Gilbert & Procter, 2006). Sociale betrokkenheid is steeds belangrijker geworden voor overleving van individu en soort en het geëvolueerde brein van de mens is hooggevoelig voor zowel het ontvangen als het geven van warmte en zorgzame aandacht. Compassietraining kalmeert de emotieregulatiesystemen die gericht zijn op het afwenden van negatieve prikkels en het najagen van positieve prikkels en stimuleert het emotieregulatiesysteem dat kalmte en tevredenheid genereert en gericht is op samenleven in een heilzaam klimaat voor groei en verandering (Gilbert, 2009).

En hoe staat het met de beoefening van mededogen door hulpverleners zelf? Er zijn aanwijzingen dat mindfulnessbeoefening het vermogen tot empathie en (zelf)compassie bevordert (Shapiro & Izett, 2008). Het therapeutisch resultaat verbetert wanneer therapeuten at random meditatie aan hun training krijgen toegevoegd in vergelijking met collega’s die dat niet krijgen (Grepmair e.a. 2007).
Bij psychotherapeutische training ligt de nadruk doorgaans op het aanleren van specifieke modellen en methoden, terwijl algemeen erkend wordt dat het empathisch vermogen en de kwaliteit van de therapeutische relatie belangrijker zijn voor het behandelresultaat dan het model van waaruit gewerkt wordt. Is de beoefening van mindfulness en (zelf)compassie de lang verwachte methode die hulpverleners leert hun empathisch vermogen te ontwikkelen, te onderhouden en te verdiepen?

www.fritskoster.nl
www.mindfulnesstraining.nl
www.congresintegralepsychiatrie.nl
www.lentis.nl