Marlieke de Jonge, stafmedewerker empowerment en praktiserend patiënt bij het Centrum Integrale Psychiatrie; Mw. Drs. M. Tabesh, psychotherapeut i.o. Centrum '45 en vluchteling uit Iran.

Mensen, kinderen in het bijzonder, zijn grenzeloos creatief in het overleven van knellende omstandigheden. Oorlog, geweld, mishandeling, misbruik … wie het overkomt, gaat dood of ploetert zich erdoorheen. Met de nodige schade en amputaties, psychisch en fysiek, maar o.k. Overlevingskracht verdient respect. Ook als het in vredestijd destructief oogt. Hoe was het ook alweer? ‘Je haalt een kind wel uit de oorlog, maar de oorlog niet zomaar uit een kind.’

Probleem is dat onze samenleving als samenleving slecht kan omgaan met haar eigen schaduwkanten en dus met de mensen die ons daarmee confronteren. Helaas ook in de wereld van de hulpverlening. Wij kunnen de werkelijkheid niet verdragen als ze ons voorstellingsvermogen te boven gaat. En dus worden overlevingsstrategieën gediskwalificeerd en onteigend als psychiatrische symptomen en onaangepast gedrag.

Vluchtelingen moeten vooral snel integreren en zich aanpassen. Voor hun verhaal is geen ruimte, voor hun pijn geen tijd. Trauma’s moeten herstellen en verdwijnen. Zo verlies je wel je geschiedenis en eigen identiteit. Want het ‘trauma’ is de verbinding met het verleden en plaats in de gemeenschap. Het helpt mensen aan ervaringen herinneren, het onderhoudt het contact met eigen veerkracht en overlevingsdrift. Is het onlogisch je meer te hechten aan de mensen met wie je zo’n belangrijk stuk werkelijkheid deelt dan met de mensen die een andere kant op kijken?

Waarom heet dat ‘Stockholm-syndroom’? Om maar een voorbeeld te noemen uit de stroom misverstanden.
Hoe helpend is het mensen gestoord of onaangepast te noemen als je hun werkelijkheid niet kunt verdragen? Is het gek om leeg en depressief te worden in een wereld waar voor jouw verhaal geen plaats is? Ontworteld en geïsoleerd. Dat kan anders en dat moet anders.

In een globaliserende wereld is aan leed en lijden niet te ontkomen. In Nederland – met een hekje er om heen – trouwens ook niet. Dus willen wij geen symptoombestrijding, maar leren van de ‘experts in eigen kracht en zelfhelend vermogen’: vluchtelingen en beschadigde kinderen. Te beginnen in de hulpverlening maar niet los van een samenleving die er alle belang bij heeft om wakker te worden.

Splendid isolation Altijd anders, uitgesloten, veroordeeld tot levenslang in mijzelf draag ik mijn eenzaamheid met verve mijn rug recht en mijn hoofd hoog. De pijn van nergens bij te horen, de pijn van altijd eenling te zijn, mij nergens achter kunnen verschuilen lijkt soms meer dan ik kan dragen. Wie kent het kind dat huilt in mijn hart bij elke nieuwe trap? maar de kwetsbaarheid is mijn kracht. Mij krijgen ze er niet onder: ik vecht voor het recht op leven op mijn eigen wijze. Mijn recht: het recht van anders zijn. Ik ben mijn eigen god, mijn vrijheid is mijn leven en mijn vloek. Ik kan niet anders. Marlieke

Geluk Ik ben een dichter en een dromer, een danser op de regenboog en zo hou ik in barre tijden het hoofd vrij en de voeten droog. Met losse handen balanceren schuin door de bocht op goed geluk. Wat kwetsbaar is kan overleven, wat heel is krijgt geen mens meer stuk. Wie vangt de wind, wie weet de kleuren van zomerzon en morgenvroeg? ik hoef geen maat om me te meten: ik ben en dat is ruim genoeg. Ik ben een dromer en een danser steeds dichter op de regenboog en eens verdwijn ik in de stralen het licht dat schittert in mijn oog. Marlieke